Laktoferyna a układ odpornościowy – jak działa i co mówi o niej nauka?

Laktoferyna to naturalne białko należące do rodziny transferryn. Występuje m.in. w mleku kobiecym, siarze, łzach, wydzielinie dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Jest również uwalniana przez neutrofile – komórki należące do pierwszej linii obrony organizmu. Dzięki temu laktoferyna jest uznawana za jeden z elementów odporności wrodzonej.

W ostatnich latach zainteresowanie laktoferyną znacząco wzrosło. Wynika to z jej wielokierunkowego działania: przeciwdrobnoustrojowego, przeciwwirusowego, przeciwutleniającego, przeciwzapalnego i immunomodulującego. Co ważne, coraz więcej danych pochodzi nie tylko z badań laboratoryjnych, ale również z badań z udziałem ludzi.

Laktoferyna – naturalna ochrona organizmu

Jedną z najważniejszych właściwości laktoferyny jest jej zdolność do wią­zania żelaza. Jest ono niezbędne nie tylko dla człowieka, ale również dla wielu drobnoustrojów. Laktoferyna może więc ograniczać dostępność żelaza dla patogenów, utrudniając im wzrost i namnażanie.

Jej działanie nie ogranicza się jednak do „zabierania” żelaza mikroorganizmom. Laktoferyna może również:

  • wpływać bezpośrednio na błony komórkowe niektórych bakterii,
  • ograniczać przyleganie patogenów do komórek gospodarza,
  • wpływać na tworzenie biofilmu,
  • wzmacniać funkcję bariery jelitowej,
  • oddziaływać na komórki układu odpornościowego,
  • modulować produkcję cytokin i chemokin.

To właśnie połączenie działania przeciwdrobnoustrojowego i immunomodulującego sprawia, że laktoferyna jest interesującym składnikiem naturalnych mechanizmów obronnych organizmu.

Laktoferyna a odporność wrodzona

Układ odpornościowy możemy w dużym uproszczeniu podzielić na odporność wrodzoną i nabytą.

Odporność wrodzona działa jako pierwsza – reaguje szybko i nieswoiście. Laktoferyna jest jej naturalnym elementem. Wpływa m.in. na funkcjonowanie neutrofili, monocytów i limfocytów, a także na produkcję mediatorów odpowiedzi immunologicznej.

Szczególnie interesujące są jej potencjalne działania związane z odpowiedzią przeciwwirusową. Badania opisane w przeglądzie wskazują, że laktoferyna może wpływać m.in. na:

  • produkcję interferonów typu I,
  • aktywność komórek NK,
  • odpowiedź limfocytów Th1,
  • aktywację komórek układu odpornościowego.

Trzeba jednak odróżnić mechanizmy obserwowane w badaniach laboratoryjnych od efektów klinicznych u człowieka. To bardzo ważne, szczególnie gdy mówimy o suplementacji.


Czy laktoferyna może wpływać na stan zapalny?

Takie działanie również było przedmiotem badań klinicznych.

W systematycznym przeglądzie i metaanalizie Berthon i wsp. przeanalizowano 25 badań obejmujących łącznie 2329 osób. Większość badań dotyczyła osób dorosłych, ale uwzględniono również niemowlęta i dzieci.

W przypadku osób dorosłych w 8 z 13 badań dotyczących markerów stanu zapalnego zaobserwowano zmniejszenie przynajmniej jednego z badanych markerów.

Najbardziej powtarzalny efekt dotyczył IL-6. W metaanalizie obejmującej 5 badań i 436 osób suplementacja laktoferyną wiązała się ze statystycznie istotnym zmniejszeniem stężenia IL-6 w porównaniu z grupą kontrolną. Nie zaobserwowano natomiast istotnego wpływu na CRP.

To ważne rozróżnienie: laktoferyna może wpływać na wybrane mechanizmy zapalne, ale nie oznacza to, że każda osoba suplementująca ją będzie miała niższe CRP czy IL-6.


Laktoferyna a komórki NK

Komórki NK, czyli natural killers, są ważnym elementem odpowiedzi przeciwwirusowej.

W analizowanych badaniach wyniki były jednak niejednoznaczne. Część badań wskazywała na zwiększenie aktywności NK po suplementacji laktoferyną, szczególnie w niektórych grupach osób dorosłych. W innych badaniach takiego efektu nie obserwowano.

Co istotne, metaanaliza 4 badań obejmujących 280 osób nie wykazała istotnej różnicy w cytotoksyczności komórek NK pomiędzy grupą otrzymującą laktoferynę a grupą kontrolną.

Dlatego nie można obecnie powiedzieć, że suplementacja laktoferyną zawsze „podnosi odporność poprzez zwiększenie aktywności NK”. Dane są bardziej złożone.


Laktoferyna a infekcje dróg oddechowych

To jeden z najbardziej interesujących obszarów badań.

W przeglądzie systematycznym 10 z 25 badań analizowało wpływ laktoferyny na infekcje dróg oddechowych. W 6 z 10 badań odnotowano korzystny efekt dotyczący infekcji, natomiast zmniejszenie częstości występowania infekcji zaobserwowano w 3 z 9 badań, a skrócenie czasu trwania infekcji w 3 z 6 badań.

Szczególnie interesujące były wyniki dotyczące niemowląt i dzieci. Metaanaliza wykazała zmniejszenie częstości infekcji dróg oddechowych w tej grupie:

OR 0,78; 95% CI 0,61–0,98.

Jednocześnie takiego efektu nie wykazano u osób dorosłych.

To jeden z najważniejszych wniosków całego przeglądu: obecne dane sugerują, że potencjalne korzyści związane z zapobieganiem infekcjom dróg oddechowych mogą być bardziej widoczne u dzieci niż u dorosłych.


Dlaczego laktoferyna może działać przeciwko drobnoustrojom?

Można wyróżnić kilka potencjalnych mechanizmów.

1. „Odbieranie” żelaza patogenom

Laktoferyna bardzo silnie wiąże żelazo. Ponieważ mikroorganizmy potrzebują go do wzrostu i namnażania, jego ograniczenie może utrudniać rozwój patogenów.

2. Bezpośrednie działanie przeciwdrobnoustrojowe

Laktoferyna może oddziaływać na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, a także ograniczać tworzenie biofilmu przez niektóre bakterie.

3. Wpływ na wirusy

Badania laboratoryjne wskazują, że laktoferyna może ograniczać przyłączanie niektórych wirusów do komórek gospodarza, a także wpływać na odpowiedź interferonową i aktywność komórek odpornościowych.

4. Wpływ na mikrobiotę i barierę jelitową

Laktoferyna może wspierać funkcjonowanie nabłonka jelitowego oraz wpływać na mikrobiotę. W publikacji opisano również jej działanie prebiotyczne i potencjalne znaczenie w ograniczaniu kolonizacji przewodu pokarmowego przez patogeny.


Czy laktoferyna jest trawiona w przewodzie pokarmowym?

To częste pytanie.

Laktoferyna jest białkiem, dlatego można założyć, że zostanie całkowicie rozłożona podczas trawienia. Badania wskazują jednak na bardziej złożony mechanizm.

Część laktoferyny może zachować swoją strukturę, a podczas trawienia powstają również biologicznie aktywne fragmenty, w tym laktoferycyna – peptyd o silnych właściwościach przeciwdrobnoustrojowych.

Druga publikacja wskazuje ponadto, że w badaniach u ludzi i zwierząt obserwowano możliwość wchłaniania części laktoferyny, a jej biodostępność może zależeć m.in. od postaci preparatu, sposobu podania oraz stopnia wysycenia żelazem.

Co ciekawe, proces trawienia może więc nie oznaczać całkowitej utraty aktywności biologicznej laktoferyny.


Ile laktoferyny może mieć znaczenie?

Tutaj potrzebna jest ostrożność.

W badaniach klinicznych stosowano bardzo różne dawki, od kilkudziesięciu miligramów do nawet 3 g dziennie. W badaniach dotyczących dorosłych mediana dawki wynosiła około 225 mg/dobę, a w badaniach dotyczących markerów stanu zapalnego około 200 mg/dobę.

Przegląd wskazał, że:

  • 200 mg/dobę wiązało się w części badań z obniżeniem IL-6 u dorosłych,
  • zmiany wybranych parametrów funkcji immunologicznej obserwowano już przy dawkach około 180–300 mg/dobę,
  • w badaniach dotyczących infekcji dróg oddechowych u dzieci stosowano preparaty dostarczające około 35–833 mg laktoferyny/dobę,
  • u dorosłych korzystne efekty dotyczące infekcji obserwowano w niektórych badaniach m.in. przy dawkach 400–600 mg/dobę.

Nie oznacza to jednak, że jest to rekomendowana dawka suplementacyjna dla każdego. Badania różniły się populacją, czasem trwania, preparatem oraz sposobem podawania, dlatego autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań nad optymalną dawką i grupami osób, które mogą odnieść największą korzyść.


Laktoferyna – bardziej „regulator” niż prosty stymulator odporności

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz.

Laktoferyna nie działa wyłącznie poprzez „pobudzanie” układu odpornościowego. Jej działanie jest immunomodulujące, czyli może wpływać na przebieg odpowiedzi immunologicznej w zależności od sytuacji.

Publikacje opisują jej wpływ m.in. na cytokiny takie jak TNF-α, IL-6 i IL-10, a także na funkcjonowanie limfocytów i monocytów.

To istotne, ponieważ prawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy powinien nie tylko skutecznie reagować na patogen, ale również odpowiednio wygaszać reakcję zapalną.


Co z tego wynika?

Laktoferyna jest niezwykle interesującym białkiem o wielokierunkowym działaniu biologicznym. Dostępne badania wskazują na jej potencjalny wpływ na:

  • odporność wrodzoną
  • bakterie, wirusy i grzyby
  • procesy zapalne
  • funkcjonowanie komórek odpornościowych
  • infekcje dróg oddechowych
  • mikrobiotę i barierę jelitową
  • stres oksydacyjny

Jednocześnie nie należy traktować laktoferyny jako uniwersalnego „wzmacniacza odporności”. Wyniki badań u ludzi są obiecujące, ale niejednoznaczne, szczególnie w populacji dorosłych. Najbardziej wyraźne dane dotyczące zmniejszenia częstości infekcji dróg oddechowych pochodzą z badań u niemowląt i dzieci.

Podsumowanie

Laktoferyna jest naturalnym elementem systemu obronnego organizmu. Łączy kilka mechanizmów działania: wiąże żelazo, ogranicza rozwój części patogenów, oddziałuje na barierę śluzówkową i mikrobiotę oraz moduluje odpowiedź immunologiczną i zapalną.

Najważniejsze jest jednak to, aby patrzeć na nią nie jak na „cudowny preparat na odporność”, ale jako na biologicznie aktywne białko, którego działanie jest przedmiotem badań klinicznych. Dotychczasowe wyniki są interesujące, ale potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania, szczególnie u osób dorosłych.

Źródła wykorzystane do przygotowania artykułu:

  1. Berthon BS, Williams LM, Williams EJ, Wood LG. Effect of Lactoferrin Supplementation on Inflammation, Immune Function, and Prevention of Respiratory Tract Infections in Humans: A Systematic Review and Meta-analysis. Advances in Nutrition. 2022;13:1799–1819.
  2. Kowalczyk P, Kaczyńska K, Kleczkowska P, et al. The Lactoferrin Phenomenon—A Miracle Molecule. Molecules. 2022;27:2941.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej ani dietetycznej.


Comments

Dodaj komentarz